Zastrzeżenie prawa własności (RoT) zapewnia dostawcom cenne uprawnienia prawne służące ochronie ich prawa własności do dostarczonego towaru. W przypadku upadłości nabywcy zastrzeżenie prawa własności może pomóc dostawcy w odzyskaniu towaru lub uzyskaniu zapłaty za niego, co pozwala znacznie ograniczyć straty.
Chociaż wiele krajów uznaje RoT w pewnym stopniu, nie ma jednolitych przepisów regulujących RoT na arenie międzynarodowej. W rzeczywistości przepisy dotyczące RoT różnią się znacznie w poszczególnych krajach pod względem ich egzekwowalności, objętych nimi praw oraz wymaganych warunków specjalnych. Dlatego też przedsiębiorstwa muszą zrozumieć zastosowanie RoT w konkretnych jurysdykcjach, aby się zabezpieczyć.
Spośród wszystkich krajów Niemcy słyną z rygorystycznego stosowania zastrzeżenia własności, które jest uważane za niemal rutynową praktykę w niemieckich przedsiębiorstwach. W niniejszym artykule posłużymy się przykładem zastrzeżenia własności w Niemczech, aby wyjaśnić, w jaki sposób może ono ograniczyć ryzyko ponoszone przez dostawców.
Czym jest zastrzeżenie własności (RoT)?
Klauzula zastrzeżenia własności, znana również jako klauzula zastrzeżenia prawa własności, to przepis prawny, który pozwala dostawcy zachować własność lub prawo własności do dostarczonych towarów do momentu ich opłacenia. Nie jest to jednak bez ograniczeń.
Po pierwsze, prawa te mają zastosowanie wyłącznie do towarów znajdujących się w posiadaniu kupującego, co utrudnia ich odzyskanie, gdy kupujący odsprzedaje, przetwarza lub włącza towary do innych produktów. W rzeczywistości niewypłacalność może wystąpić, gdy zapasy kupującego są niskie, np. w branżach o krótkim/szybkim obrocie zapasami. Dlatego prawa RoT nie mogą w każdym przypadku zagwarantować wysokiego wskaźnika odzysku. Niemniej jednak w Niemczech klauzule RoT oferują bardzo obiecujące perspektywy odzysku ze średnim wskaźnikiem odzysku wynoszącym około 40–45% (wspieranym przez „pulę dostawców”), ale w innych krajach wskaźnik ten może być znacznie niższy.
Po drugie, klauzule RoT wymagają od dostawców udowodnienia istnienia i stosowalności tych klauzul, co może być skomplikowane, zwłaszcza w handlu międzynarodowym. Ogólnie rzecz biorąc, dostawcy muszą uzgodnić prawa RoT, które są egzekwowalne w kraju kupującego, ponieważ zazwyczaj jest to miejsce, w którym znajdują się towary i gdzie rozpatrywana jest sprawa upadłościowa. Na przykład niemiecki syndyk reprezentujący niewypłacalnego niemieckiego kupującego najprawdopodobniej odrzuciłby wniosek chińskiego dostawcy o egzekwowanie jego praw RoT podlegających chińskiemu prawu.
Pomimo teoretycznej ochrony, jaką zapewniają klauzule RoT, praktyczne ograniczenia i złożoność prawna mogą osłabiać ich skuteczność w sytuacjach niewypłacalności. W praktyce przedsiębiorstwa mogą stosować uzupełniające środki ograniczające ryzyko, takie jak ubezpieczenie kredytu, aby zabezpieczyć się przed ryzykiem braku płatności i zapewnić sobie większe bezpieczeństwo finansowe w przypadku niewypłacalności.
Każdy kraj uznający zasadę RoT stosuje ją na swój własny, specyficzny sposób. W Niemczech zasada RoT okazała się niezbędna do znacznego ograniczenia strat spowodowanych niewypłacalnością kupującego.
Lutz Jansen
Rodzaje klauzul zastrzeżenia własności
W różnych jurysdykcjach dopuszcza się stosowanie różnych rodzajów klauzul zastrzeżenia własności. Zgodnie z prawem niemieckim istnieją trzy rodzaje klauzul zastrzeżenia własności, które można wykorzystać w celu odzyskania należności w różnych złożonych sytuacjach:
Simple RoT („proste zastrzeżenie własności”)
Dostawca zachowuje prawo własności do dostarczonego towaru do momentu jego całkowitej zapłaty. Jeśli kupujący nie uiści należności, dostawca może zażądać zwrotu towaru.
Rozszerzone zastrzeżenie własności / klauzula dotycząca wszystkich środków pieniężnych
Dostawca zachowuje prawo własności do wszystkich towarów sprzedanych na podstawie umowy do momentu uregulowania przez kupującego należności za te towary oraz wszelkich innych zobowiązań wynikających z niniejszej relacji handlowej.
Przedłużony RoT („przedłużone zastrzeżenie własności”)
Dostawca zachowuje prawo własności – lub współwłasności – dostarczonych produktów, jeśli nabywca przetwarza je i łączy z innymi produktami w celu wytworzenia produktu gotowego (klauzula przetworzenia). W przypadku gdy nabywca odsprzedaje produkt osobie trzeciej, to osoba ta staje się prawnym właścicielem produktu, a dostawca traci prawo własności.
W celu zapewnienia bezpieczeństwa dostawcy wierzytelności wynikające z dalszej sprzedaży są z góry cedowane na dostawcę (klauzula cesji z góry). Dopóki nabywca regularnie dokonuje płatności na rzecz dostawcy, może on ściągać wierzytelności we własnym imieniu. Jednak w przypadku niewypłacalności ściągnięte wierzytelności muszą zostać wyodrębnione w celu zaspokojenia roszczeń dostawcy w pierwszej kolejności.
W innych krajach obowiązujące rodzaje klauzul dotyczących prawa do zwrotu mienia mają ogólnie pewne cechy wspólne z tymi trzema typami, ale charakteryzują się również własnymi specyficznymi cechami lub warunkami egzekwowania. Przedsiębiorstwa powinny zasięgnąć porady prawnej, aby zapoznać się ze szczegółowymi przepisami dotyczącymi prawa do zwrotu mienia obowiązującymi w poszczególnych jurysdykcjach.
Jak sporządzić klauzulę RoT?
Klauzule RoT muszą być odpowiednio uwzględnione w umowie sprzedaży, ponieważ prawa RoT nie stają się automatycznie częścią stosunku umownego między dostawcą a nabywcą z mocy prawa.
Najłatwiejszym i najczęstszym sposobem na uwzględnienie klauzul RoT jest włączenie ich do ogólnych warunków dostawcy. Warunki te powinny zostać przesłane kupującemu najpóźniej wraz z potwierdzeniem zamówienia, aby stały się częścią umowy sprzedaży. Warunki wydrukowane wyłącznie na dokumentach po zawarciu umowy, takich jak faktury lub dowody dostawy, nie będą ważne.
Dla pewności zaleca się uzyskanie od nabywcy odrębnej pisemnej umowy lub przynajmniej potwierdzenia, w którym wyraźnie stwierdza on, że akceptuje prawa dostawcy wynikające z RoT. Jest to ważne w przypadku, gdy nabywca stosuje sprzeczne warunki zakupu, które mogą spowodować, że RoT stanie się nieważne zgodnie z prawem niemieckim.
Konieczne jest również zapewnienie, aby towary były w miarę możliwości możliwe do rozróżnienia. Dostawcy powinni określić, które towary są objęte prawem RoT oraz w jaki sposób będą one identyfikowane. Na przykład poprzez zastosowanie numeru seryjnego i wymaganie od kupującego, aby w miarę możliwości przechowywał towary oddzielnie od tych dostarczonych przez innych dostawców. Jeśli towary nie mogą być zidentyfikowane, egzekwowanie prawa RoT będzie zazwyczaj trudne lub niemożliwe. W takich sytuacjach dostawca może skorzystać ze wspólnego egzekwowania praw RoT poprzez „puli dostawców” (patrz poniżej).
Ogólnie rzecz biorąc, dobrze sformułowana klauzula dotycząca praw właściciela towaru dzieli się na szereg podklauzul, z których każda dotyczy innego prawa, które dostawca chce dochodzić, takiego jak prawo do wpływów ze sprzedaży i/lub prawo do odsprzedaży. W niektórych krajach, takich jak Niemcy, stowarzyszenia branżowe oferują wzory klauzul dotyczących praw właściciela towaru dla konkretnych gałęzi przemysłu, np. handlu tekstyliami czy inżynierii maszynowej.
Przykład: RoT w praktyce
Przykładowa firma to niemiecki specjalista w dziedzinie logistyki żywności. Oferuje ona niezbędne usługi magazynowe i logistyczne dla dużych klientów, w tym popularnych sieci piekarni, dostawców kanapek i operatorów restauracji serwujących steki.
Na początku pandemii koronawirusa ogólnokrajowa blokada doprowadziła do znacznego spadku obrotów firmy. Podczas gdy sieci piekarni utrzymały stabilną działalność, sprzedaż w restauracjach spadła o około 80%. Działalność w zakresie dań na wynos nie była w stanie zrekompensować spadku zamówień na usługi. Ostatecznie firma została zmuszona do ogłoszenia upadłości.
Dwóch ubezpieczonych w Atradius, jeden z Niemiec i jeden z Wielkiej Brytanii, miało należności w wysokości około 1,438 mln EUR wobec niewypłacalnej firmy. Ponieważ obie firmy prawidłowo włączyły klauzule RoT do swoich umów sprzedaży, były chronione przez swoje prawa RoT. Ponadto Atradius zainicjował utworzenie „puli dostawców”, aby pomóc w egzekwowaniu ich praw RoT.
Ostatecznie dzięki prawom RoT odzyskano 538 tys. EUR, co odpowiadało 37% całkowitej kwoty należności. Zgodnie z polisą ubezpieczenia kredytu obaj klienci podzielili się częścią tej kwoty z Atradius jako korzyścią, oprócz 1,180 mln EUR wypłaconego z ubezpieczenia kredytu.
W tym przypadku strategiczne zastosowanie klauzul RoT, poparte istnieniem „puli dostawców”, zapewniło dostawcom możliwość ochrony ich aktywów.
Tobias Tillmann
W jaki sposób ubezpieczenie kredytu może stanowić uzupełnienie RoT?
Ubezpieczenie kredytu chroni Twoją firmę jako dostawcę przed ryzykiem braku zapłaty faktur. Usługi te obejmują sprawdzanie wiarygodności kredytowej potencjalnych klientów lub obecnych klientów, windykację należności oraz pokrycie niezapłaconych faktur poprzez likwidację szkód.
Warunkiem uzyskania ochrony ubezpieczeniowej jest zazwyczaj włączenie przez ubezpieczyciela do umowy sprzedaży ważnej i kompleksowej klauzuli zastrzeżenia własności. W ten sposób zapewnione jest skuteczne wykonywanie praw przedsiębiorstw.
W szczególności w Niemczech ubezpieczyciele kredytowi mogą również zorganizować zgrupowanie wszystkich potencjalnych praw wynikających z zastrzeżenia własności w „puli dostawców”, co oferuje dodatkowe korzyści dla dostawców, jeśli niewypłacalność niemieckiego nabywcy dotknie wielu ubezpieczonych chronionych klauzulami zastrzeżenia własności. Ogólnie rzecz biorąc, zgrupowanie pozwala na bardziej efektywne realizowanie praw wynikających z zastrzeżenia własności, a tym samym często na lepszą płatność za towary. Poniżej wymieniono więcej korzyści wynikających z „puli dostawców”:
Silniejsza pozycja negocjacyjna
Grupa poszkodowanych dostawców tworzy wspólny front przeciwko syndykowi masy upadłościowej.
Profesjonalna obsługa
Specjalistyczni zarządcy masowego majątku otrzymają zadanie pomocy w optymalizacji sprzedaży mienia przekazanego w ramach procedury RoT (którą zazwyczaj prowadzi syndyk masy upadłościowej).
Uproszczone egzekwowanie przepisów
Utworzenie puli dostawców eliminuje konieczność śledzenia pochodzenia towarów aż do pierwotnych dostawców. Wystarczy wykazać, że towary zostały dostarczone na zasadzie „ro-to-ro” przez dowolnego dostawcę należącego do tej puli. Jest to szczególnie przydatne w sytuacji, gdy nabywca łączy towary pochodzące od kilku dostawców.
Korzyści wykraczające poza zakres ubezpieczenia kredytu
Korzyści wynikające z udziału w puli nie ograniczają się wyłącznie do ewentualnych wypłat odszkodowań od ubezpieczyciela kredytu dostawcy. Dostawcy uczestniczący w puli, których cała kwota należności jest zabezpieczona prawami do zwrotu kosztów (RoT), mogą proporcjonalnie korzystać z wypłat wykraczających poza zakres ubezpieczenia kredytu kupieckiego (np. udział własny, roszczenia z tytułu dostaw przekraczających limit kredytowy).
Aby dowiedzieć się, w jaki sposób klauzula zastrzeżenia własności może pomóc w odzyskaniu towarów dostarczonych na kredyt, lub aby porozmawiać o ubezpieczeniu kredytu, skontaktuj się z lokalnym przedstawicielem firmy Atradius.
Czym się zajmujemy
Jesteśmy jedną z wiodących na świecie firm ubezpieczeniowych, cieszącą się zaufaniem klientów w zakresie ubezpieczeń kredytu kupieckiego, gwarancji i usług windykacyjnych w ponad 50 krajach na całym świecie. Nasz dział Zarządzania Ryzykiem Specjalnym (SRM) oferuje wyjątkowe usługi, zatrudniając międzynarodowych ekspertów w zakresie ubezpieczeń, spraw prawnych, roszczeń i windykacji, którzy są gotowi wspierać Państwa w odzyskiwaniu zaległych należności w wyjątkowych sytuacjach.
Wszystkie treści na tej stronie podlegają naszemu zastrzeżeniu prawnemu, dostępnemu tutaj.
